১০১টা প্ৰশ্ন আৰু সেইবোৰৰ উত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল। এইসমূহ নীতিশাস্ত্ৰ, ভাৰতীয় দৰ্শন আৰু প্ৰশাসনিক মূল্যবোধৰ ওপৰত আধাৰিত:
মনোবৃত্তি (Attitude)
১. মনোবৃত্তি বা অভিপ্ৰায় বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: কোনো মনোবৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ (ব্যক্তি, বস্তু বা ধাৰণা) প্ৰতি থকা ধনাত্মক বা ঋণাত্মক ভাৱৰ উপস্থিতিয়ে হ’ল মনোবৃত্তি।
২. মনোবৃত্তিৰ ‘ABC’ দৃষ্টিভংগী কি?
উত্তৰ: মনোবৃত্তিৰ ‘ABC’ আৰ্হি অনুসৰি ইয়াৰ তিনিটা উপাদান আছে: A-Affective (আৱেগিক), B-Behavioural (ব্যৱহাৰিক), আৰু C-Cognitive (সংজ্ঞানাত্মক)।
৩. মনোবৃত্তিৰ সংজ্ঞানাত্মক (Cognitive) পক্ষটো কি?
উত্তৰ: ই কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি থকা ব্যক্তিৰ জ্ঞান, বিশ্বাস বা তথ্যৰ ভাগটোক বুজায়।
৪. মনোবৃত্তিৰ আৱেগিক বা আৱহমান (Affective) পক্ষ বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: ই কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি থকা ব্যক্তিৰ অনুভৱ, আৱেগ বা আৱেগিক প্ৰতিক্ৰিয়াক (ভাল পোৱা বা বেয়া পোৱা) বুজায়।
৫. মনোবৃত্তিৰ ব্যৱহাৰিক (Behavioural) পক্ষই কি নিৰ্দেশ কৰে?
উত্তৰ: কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি এজন ব্যক্তিয়ে কেনে ধৰণৰ কাৰ্য কৰিবলৈ প্ৰৱণতা দেখুৱায়, তাক নিৰ্দেশ কৰে।
৬. মনোবৃত্তিৰ যিকোনো দুটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰক।
উত্তৰ: (i) ই কোনো এক নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ প্ৰতি হয় আৰু (ii) ই অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে অৰ্জিত আৰু অপেক্ষাকৃতভাৱে স্থায়ী।
৭. মনোবৃত্তি জন্মগত নে অৰ্জিত?
উত্তৰ: মনোবৃত্তি জন্মগত নহয়; ই সামাজিক পৰিৱেশ, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষাৰ জৰিয়তে অৰ্জিত হয়।
৮. মনোবৃত্তি আৰু মূল্যবোধৰ (Values) মাজত থকা এটা পাৰ্থক্য লিখক।
উত্তৰ: মূল্যবোধ অধিক বিমূৰ্ত আৰু ব্যাপক (যেনে- সত্যবাদিতা), আনহাতে মনোবৃত্তি কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট বস্তু বা ব্যক্তিৰ প্ৰতি হয়।
৯. মনোবৃত্তি আৰু বিশ্বাসৰ (Belief) মাজত কি সম্পৰ্ক আছে?
উত্তৰ: বিশ্বাস হ’ল মনোবৃত্তিৰ সংজ্ঞানাত্মক ভেটি; অৰ্থাৎ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি মনোবৃত্তি গঢ়ি উঠে।
১০. মনোবৃত্তি আৰু মত বা ৰায়ৰ (Opinion) মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: মত বা ৰায় এটা তথ্যভিত্তিক বা ক্ষণস্থায়ী হ’ব পাৰে, কিন্তু মনোবৃত্তি গভীৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে আৱেগ জড়িত হৈ থাকে।
ভাৰতীয় দৰ্শন আৰু নৈতিক চিন্তা
১১. ভাৰতীয় দৰ্শনক মূলতঃ কোন দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: আস্তিক (Orthodox) আৰু নাস্তিক (Heterodox)।
১২. আস্তিক আৰু নাস্তিক দৰ্শনৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: আস্তিক দৰ্শনে বেদৰ প্ৰামাণ্যতা স্বীকাৰ কৰে, আনহাতে নাস্তিক দৰ্শনে বেদক চূড়ান্ত বুলি স্বীকাৰ নকৰে।
১৩. চাৰ্বাক দৰ্শনক কিয় নাস্তিক দৰ্শন বোলা হয়?
উত্তৰ: যিহেতু চাৰ্বাক দৰ্শনে বেদ, ঈশ্বৰ আৰু পৰলোকক অস্বীকাৰ কৰে, সেয়ে ইয়াক নাস্তিক দৰ্শন বোলা হয়।
১৪. ষড়দৰ্শনৰ অন্তৰ্গত দৰ্শনসমূহৰ নাম লিখক।
উত্তৰ: সাংখ্য, যোগ, ন্যায়, বৈশেষিক, মীমাংসা আৰু বেদান্ত।
১৫. বেদৰ নৈতিক চিন্তাত ‘কৰ্ম সিদ্ধান্ত’ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: কৰ্ম সিদ্ধান্ত অনুযায়ী ব্যক্তিয়ে নিজৰ কৰ্ম অনুসৰি ফল ভোগ কৰে; ই নৈতিক শৃঙ্খলা ৰক্ষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আধাৰ।
১৬. চাৰিটা পুৰুষাৰ্থ কি কি?
উত্তৰ: ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ।
১৭. ‘ধৰ্ম’ শব্দটোৰ নৈতিক অৰ্থ কি?
উত্তৰ: ধৰ্ম মানে হ’ল ধাৰণ কৰা কৰ্তব্য বা বিশ্বজনীন নৈতিক নিয়ম যিয়ে সমাজ আৰু জগতক ধাৰণ কৰি ৰাখে।
১৮. ভাৰতীয় দৰ্শনত ‘মোক্ষ’ৰ ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: জন্ম-মৃত্যু আৰু পুনৰ্জন্মৰ চক্ৰৰ পৰা চিৰস্থায়ী মুক্তি লাভ কৰাই হ’ল মোক্ষ।
১৯. মোক্ষ প্ৰাপ্তিৰ যিকোনো দুটা উপায় উল্লেখ কৰক।
উত্তৰ: জ্ঞান মাৰ্গ আৰু ভক্তি মাৰ্গ।
২০. অদ্বৈত বেদান্তৰ মতে মোক্ষৰ সাধন কি?
উত্তৰ: ‘ব্ৰহ্ম সত্য জগত মিথ্যা’ – এই তত্ত্বজ্ঞান বা আত্মজ্ঞান লাভ কৰাই হ’ল মোক্ষৰ মূল সাধন।
বৰ্ণাশ্ৰম আৰু সংস্কাৰ
২১. বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ চাৰিটা বৰ্ণ কি কি?
উত্তৰ: ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ।
২২. চাৰিটা আশ্ৰমৰ নাম ক্ৰমানুসৰি লিখক।
উত্তৰ: ব্ৰহ্মচৰ্য, গৃহস্থ, বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস।
২৩. ব্ৰহ্মচৰ্য আশ্ৰমৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: অনুশাসন পালনৰ জৰিয়তে বিদ্যা লাভ কৰা আৰু জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত হোৱা।
২৪. গৃহস্থ আশ্ৰমৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: সংসাৰ ধৰ্ম পালন, সন্তান জন্ম দিয়া আৰু সমাজৰ প্ৰতি থকা অৰ্থনৈতিক ও সামাজিক দায়িত্ব পালন কৰা।
২৫. বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস আশ্ৰমৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: বানপ্ৰস্থত মানুহে সমাজৰ সৈতে সম্পৰ্ক ৰাখি আধ্যাত্মিক সাধনা কৰে, কিন্তু সন্ন্যাসত সকলো পাৰ্থিৱ মোহ ত্যাগ কৰি সম্পূৰ্ণ ত্যাগী জীৱন যাপন কৰে।
২৬. বৈদিক সাহিত্যৰ মতে ‘সংস্কাৰ’ বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: ব্যক্তিৰ ব্যক্তিত্বৰ সংশোধন, পৰিশোধন আৰু পৱিত্ৰকৰণ কৰা কিছুমান ধৰ্মীয় ক্ৰিয়া বা ৰীতি-নীতিক বুজায়।
২৭. বৈদিক ধৰ্মত উল্লেখ থকা যিকোনো তিনিটা সংস্কাৰৰ নাম লিখক।
উত্তৰ: গৰ্ভাধান, অন্নপ্ৰাশন আৰু উপনয়ন।
২৮. তিনিবিধ ‘ঋণ’ কি কি?
উত্তৰ: দেৱ ঋণ, ঋষি ঋণ আৰু পিতৃ ঋণ।
২৯. ‘পিতৃ ঋণ’ কেনেকৈ পৰিশোধ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: ধৰ্মীয় বিধি অনুসৰি বিবাহ কৰি সন্তান জন্ম দিয়া আৰু বংশ পৰম্পৰা ৰক্ষা কৰাৰ জৰিয়তে।
৩০. ‘ঋত’ (Rta) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: ঋত হ’ল এই বিশ্ব ব্ৰহ্মাণ্ডক পৰিচালিত কৰা এক অনাদি আৰু অপৰিৱৰ্তনীয় নৈতিক আৰু প্ৰাকৃতিক শৃঙ্খলা।
উপনিষদ আৰু গীতাৰ নৈতিক চিন্তা
৩১. উপনিষদীয় দৰ্শনৰ মূল লক্ষ্য কি?
উত্তৰ: ব্যক্তিগত আত্মা আৰু বিশ্বজনীন ব্ৰহ্মৰ একত্ব উপলব্ধি কৰা।
৩২. ‘অহং ব্ৰহ্মাস্মি’ বাক্যশাৰীৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— “মই নিজেই ব্ৰহ্ম”।
৩৩. গীতাৰ মতে মোক্ষ প্ৰাপ্তিৰ তিনিটা মাৰ্গ কি কি?
উত্তৰ: কৰ্ম যোগ, জ্ঞান যোগ আৰু ভক্তি যোগ।
৩৪. নিষ্কাম কৰ্মযোগ কি?
উত্তৰ: কৰ্মৰ ফলাফলৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ কৰি কেৱল ঈশ্বৰৰ প্ৰতি সমৰ্পিত হৈ কৰ্তব্য পালন কৰাই হ’ল নিষ্কাম কৰ্মযোগ।
৩৫. ‘স্থিতপ্ৰজ্ঞ’ ব্যক্তি বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: যাৰ বুদ্ধি স্থিৰ আৰু যিয়ে সুখ-দুখ, জয়-পৰাজয়ত বিচলিত নহৈ সমভাৱে থাকে।
৩৬. গীতাৰ ‘স্বধৰ্ম’ ধাৰণাটোৱে কি বুজায়?
উত্তৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ স্বভাৱ আৰু সামৰ্থ্য অনুযায়ী পালন কৰিব লগা নিৰ্ধাৰিত কৰ্তব্যক বুজায়।
৩৭. গীতা আৰু কান্টৰ (Kant) নৈতিক চিন্তাৰ মাজত এটা সাদৃশ্য লিখক।
উত্তৰ: দুয়ো পক্ষই কোনো বাহ্যিক স্বাৰ্থ নোহোৱাকৈ কেৱল “কৰ্তব্যৰ বাবে কৰ্তব্য” পালনত গুৰুত্ব দিয়ে।
৩৮. গীতাৰ মতে আত্মাৰ স্বৰূপ কেনেকুৱা?
উত্তৰ: আত্মা অজৰ, অমৰ, অবিনাশী আৰু ইয়াক শস্ত্ৰই কাটিব নোৱাৰে বা জুইয়ে পুৰিব নোৱাৰে।
৩৯. ‘অৱতাৰবাদ’ৰ বিষয়ে গীতাই কি কয়?
উত্তৰ: ধৰ্মৰ গ্লানি হ’লে আৰু অধৰ্মৰ উত্থান হ’লে সাধু লোকক ৰক্ষা কৰিবলৈ ঈশ্বৰে যুগে যুগে অৱতাৰ ধাৰণ কৰে।
৪০. গীতাত ভক্তি মাৰ্গৰ স্থান কি?
উত্তৰ: ভক্তি মাৰ্গ হ’ল ঈশ্বৰ প্ৰাপ্তিৰ আটাইতকৈ সৰল পথ য’ত ভক্তই সম্পূৰ্ণৰূপে ভগৱানৰ চৰণত শৰণাগতি লয়।
চাৰ্বাক, জৈন আৰু বৌদ্ধ দৰ্শন
৪১. চাৰ্বাক দৰ্শনক ‘লোকাযত’ দৰ্শন কিয় বোলা হয়?
উত্তৰ: ই সাধাৰণ মানুহৰ মাজত প্ৰচলিত আৰু কেৱল প্ৰত্যক্ষ জগতৰ ওপৰত বিশ্বাসী কাৰণে ইয়াক লোকাযত দৰ্শন বোলা হয়।
৪২. চাৰ্বাক দৰ্শনৰ সুখবাদৰ মূল মন্ত্ৰটো কি?
উত্তৰ: “যাৱৎ জীৱেৎ সুখং জীৱেৎ, ঋণং কৃত্বা ঘৃতং পিবেৎ” (যেতিয়ালৈকে জীয়াই থাকে সুখত থাকক, ধাৰ কৰি হ’লেও ঘিউ খাওক)।
৪৩. চাৰ্বাকসকলে মোক্ষৰ ধাৰণাটো স্বীকাৰ কৰে নে?
উত্তৰ: নকৰে; তেওঁলোকৰ মতে দেহৰ বিনাশ বা মৃত্যুৱেই হ’ল মোক্ষ।
৪৪. বৌদ্ধ ধৰ্মৰ চাৰিটা ‘আৰ্য সত্য’ কি কি?
উত্তৰ: (১) দুখ আছে, (২) দুখৰ কাৰণ আছে, (৩) দুখৰ বিনাশ সম্ভৱ, আৰু (৪) দুখ বিনাশৰ পথ আছে।
৪৫. ‘প্ৰতীত্যসমুৎপাদ’ ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: ই বৌদ্ধ দৰ্শনৰ কাৰ্য-কাৰণ তত্ত্ব; যাৰ অৰ্থ হ’ল— কোনো এটা কাৰণৰ পৰা আন এটা কাৰ্যৰ উৎপত্তি হয়।
৪৬. বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অষ্টাংগিক মাৰ্গৰ যিকোনো তিনিটা মাৰ্গ উল্লেখ কৰক।
উত্তৰ: সম্যক দৃষ্টি, সম্যক সংকল্প আৰু সম্যক বাক্য।
৪৭. নিৰ্বাণ (Nirvana) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: সকলো ধৰণৰ তৃষ্ণা বা বাসনাৰ অৱসান ঘটাই জন্ম-মৃত্যুৰ পৰা চিৰ মুক্তি লাভ কৰাই হ’ল নিৰ্বাণ।
৪৮. হীনযান আৰু মহাযানৰ নিৰ্বাণ ধাৰণাৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: হীনযানে ব্যক্তিগত নিৰ্বাণত গুৰুত্ব দিয়ে, আনহাতে মহাযানে সকলোৰে কল্যাণৰ বাবে ‘বোধিসত্ত্ব’ৰ নিৰ্বাণত গুৰুত্ব দিয়ে।
৪৯. ‘বোধিসত্ত্ব’ৰ আদৰ্শ কি?
উত্তৰ: নিজে নিৰ্বাণ লাভৰ যোগ্য হৈয়ো আনৰ মুক্তিৰ বাবে চেষ্টা কৰা আৰু সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰা।
৫০. ‘আত্ম দীপো ভৱ’ (নিজে নিজৰ পোহৰ হোৱা) – এই কথাশাৰী কোনে কৈছিল?
উত্তৰ: গৌতম বুদ্ধই তেওঁৰ অন্তিম সময়ত আনন্দক উদ্দেশ্য কৰি কৈছিল।
৫১. বুদ্ধৰ ‘মধ্যম পন্থ’ বা ‘মধ্যম মাৰ্গ’ কি?
উত্তৰ: অতিমাত্ৰা বিলাসিতা আৰু অতিমাত্ৰা কঠোৰ তপস্যা – এই দুয়োৰে মাজৰ সন্তুলিত পথটোৱেই হ’ল মধ্যম মাৰ্গ।
৫২. জৈন দৰ্শনৰ ‘ত্ৰিৰত্ন’ কি কি?
উত্তৰ: সম্যক দৰ্শন (বিশ্বাস), সম্যক জ্ঞান আৰু সম্যক চৰিত্ৰ।
৫৩. জৈন ধৰ্মৰ ‘পঞ্চ মহাব্ৰত’ উল্লেখ কৰক।
উত্তৰ: অহিংসা, সত্য, অস্তেয় (চুৰি নকৰা), অপৰিগ্ৰহ (সঞ্চয় নকৰা) আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য।
৫৪. ‘অহিংসা’ৰ ক্ষেত্ৰত জৈন ধৰ্মৰ দৃষ্টিভংগী কেনেকুৱা?
উত্তৰ: জৈন ধৰ্মৰ অহিংসা অতি কঠোৰ; কায়-মন-বাক্যেৰে যিকোনো জীৱৰ প্ৰতি হিংসা নকৰাটোহে প্ৰকৃত অহিংসা।
৫৫. ‘স্যাদবাদ’ (Syadvada) ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: ই জ্ঞানৰ আপেক্ষিকতাৰ তত্ত্ব; যাৰ অৰ্থ হ’ল— কোনো এটা সত্যক আমি বিভিন্ন দৃষ্টিভংগীৰ পৰা চাব পাৰোঁ।
৫৬. ‘অনেকান্তবাদ’ বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: সত্য অলেখ আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন মাত্ৰা থাকে, সেয়ে কোনো এটা পক্ষই সম্পূৰ্ণ সত্য বুলি ক’ব নোৱাৰি।
৫৭. মহাবীৰৰ মতে ‘অপৰিগ্ৰহ’ৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ প্ৰয়োজনতকৈ অধিক বস্তু বা সম্পত্তি সঞ্চয় কৰি ৰাখিব নালাগে।
৫৮. জৈন দৰ্শনত ‘বন্ধন’ৰ ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: কৰ্মৰ পুদগল কণা বা বস্তু কণা যেতিয়া আত্মাৰ সৈতে লাগি ধৰে, তেতিয়া আত্মা বন্ধনত পৰে।
৫৯. জৈন ধৰ্মত ‘অষ্টেয়’ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: আনৰ বস্তু তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে গ্ৰহণ নকৰাটোৱেই হ’ল নৈতিকতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ।
৬০. বুদ্ধৰ মতে অহংকাৰ কেনেকৈ ত্যাগ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: অষ্টাংগিক মাৰ্গৰ অনুশীলন আৰু ধ্যানৰ জৰিয়তে নিজৰ ‘মই’ ভাব আঁতৰাই অহংকাৰ ত্যাগ কৰিব পাৰি।
মহাত্মা গান্ধীৰ নৈতিক চিন্তা
৬১. মহাত্মা গান্ধীৰ ওপৰত কোনখন পাশ্চাত্য পুথিৰ গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিছিল?
উত্তৰ: জন ৰাস্কিনৰ ‘Unto This Last’।
৬২. গান্ধীজীৰ ‘অহিংসা’ৰ ইতিবাচক অৰ্থ কি?
উত্তৰ: কেৱল হত্যা নকৰাই নহয়, বৰঞ্চ সকলো জীৱৰ প্ৰতি থকা অপৰিসীম প্ৰেম আৰু সেৱাই হ’ল ইতিবাচক অহিংসা।
৬৩. গান্ধীজীৰ মতে সত্য আৰু ঈশ্বৰৰ মাজত কি সম্পৰ্ক?
উত্তৰ: গান্ধীজীৰ মতে সত্যই ঈশ্বৰ আৰু সত্যৰ বাহিৰে আন কোনো ঈশ্বৰ নাই।
৬৪. ‘সত্যাগ্ৰহ’ বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: সত্যৰ বাবে কৰা আগ্ৰহ বা নৈতিক শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে কৰা অহিংস সংগ্ৰাম।
৬৫. গান্ধীজীৰ ‘ট্ৰাষ্টীশ্বিপ’ (Trusteeship) বা ন্যাৰ্শিতাৰ সিদ্ধান্ত কি?
উত্তৰ: ধনীসকলে তেওঁলোকৰ অতিৰিক্ত সম্পত্তিৰ মালিক নহৈ সমাজৰ বাবে এজন ‘ন্যাৰক্ষী’ বা ‘ট্ৰাষ্টী’ হিচাপেহে ৰখা উচিত।
৬৬. সাধন আৰু সাধ্যৰ (Means and Ends) সম্পৰ্কৰ বিষয়ে গান্ধীৰ মত কি?
উত্তৰ: গান্ধীৰ মতে লক্ষ্য বা সাধ্য যিমানেই মহান নহওক, তাক লাভ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পথ বা সাধনটোও পৱিত্ৰ হ’ব লাগিব।
৬৭. গান্ধীজীৰ ‘সৰ্বোদয়’ ধাৰণাটোৱে কি বুজায়?
উত্তৰ: জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰে সৰ্বতোপ্ৰকাৰৰ কল্যাণ সাধন কৰা।
৬৮. গান্ধীজীৰ মতে ধৰ্ম আৰু ৰাজনীতিৰ সম্পৰ্ক কেনেকুৱা হোৱা উচিত?
উত্তৰ: ধৰ্মবিহীন ৰাজনীতি হ’ল মৃত্যুফান্দৰ দৰে; ৰাজনীতিত নৈতিকতা আৰু ধৰ্মীয় মূল্যবোধ থকাটো অনিবাৰ্য।
৬৯. গান্ধীজীৰ ‘নৈমিত্তিক শ্ৰম’ বা ‘অন্নদায়ী শ্ৰম’ৰ ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে শৰীৰ খটুৱাই নিজৰ আহাৰ উপাৰ্জন কৰিব লাগে যাতে তেওঁ আনৰ ওপৰত বোজা হৈ নাথাকে।
৭০. গান্ধীজীৰ বৰ্ণ ব্যৱস্থা সম্পৰ্কীয় মত কি আছিল?
উত্তৰ: তেওঁ গুণ আৰু কৰ্মৰ আধাৰত হোৱা বৰ্ণ বিভাজনক মানিছিল, কিন্তু জন্মৰ ভিত্তিত হোৱা উদা-নীচ ভেদাভেদক নহয়।
৭১. গান্ধীজীয়ে অস্পৃশ্যতা দূৰীকৰণৰ বাবে কি পদক্ষেপ লৈছিল?
উত্তৰ: তেওঁ অস্পৃশ্যসকলক ‘হৰিজন’ (ঈশ্বৰৰ সন্তান) নাম দিছিল আৰু তেওঁলোকৰ আত্মসন্মান ৰক্ষাৰ বাবে আন্দোলন কৰিছিল।
৭২. গান্ধীজীৰ ‘হৃদয় পৰিৱৰ্তন’ সিদ্ধান্তৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: শত্ৰুক শাস্তি দি নহয়, বৰঞ্চ প্ৰেম আৰু অহিংসাৰে তেওঁৰ হৃদয় পৰিৱৰ্তন কৰি চিৰস্থায়ী শান্তি আনিব পাৰি।
৭৩. গান্ধীজীৰ দৰ্শনত প্ৰকৃতিৰ স্থান কি?
উত্তৰ: প্ৰকৃতিয়ে মানুহৰ প্ৰয়োজন (Need) পূৰাব পাৰে কিন্তু লালসা (Greed) নহয়।
৭৪. ‘সবৈ ভূমি গোপাল কী’ – এই কথাশাৰীৰ দ্বাৰা গান্ধীজীয়ে কি বুজাব খুজিছিল?
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ মাটি বা সম্পত্তি কোনো ব্যক্তিগত নহয়, ই ঈশ্বৰৰ আৰু ইয়াৰ ওপৰত সকলোৰে সমান অধিকাৰ আছে।
লোক প্ৰশাসন আৰু নীতিশিক্ষা (Ethics in Public Administration)
৭৫. লোক প্ৰশাসনত নীতিশিক্ষা বা নীতিশাস্ত্ৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰ: চৰকাৰী বিষয়াৰ কাম-কাজত সততা, স্বচ্ছতা, নিৰপেক্ষতা আৰু নৈতিক উত্তৰদায়িত্ব ৰক্ষা কৰিবলৈ।
৭৬. চিভিল সেৱাৰ মূল মূল্যবোধসমূহ (Civil Service Values) কি কি?
উত্তৰ: সততা, নিৰপেক্ষতা, সেৱা মনোবৃত্তি, দায়বদ্ধতা আৰু বস্তুনিষ্ঠতা।
৭৭. ভাৰতীয় প্ৰশাসনত দুৰ্নীতিৰ যিকোনো এটা কাৰণ উল্লেখ কৰক।
উত্তৰ: নৈতিকতাৰ অৱক্ষয় আৰু ব্যক্তিগত লাভৰ লালসা।
৭৮. ‘হিত বিৰোধিতা’ বা ‘স্বাৰ্থৰ সংঘাত’ (Conflict of Interest) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: যেতিয়া এজন বিষয়াৰ ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ আৰু তেওঁৰ চৰকাৰী কৰ্তব্যৰ মাজত সংঘাত হয়।
৭৯. ‘লোকহিত’ (Public Interest) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: কোনো ব্যক্তিগত বা বিশেষ গোষ্ঠীৰ স্বাৰ্থতকৈ গোটেই সমাজ বা জনসাধাৰণৰ কল্যাণক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া।
৮০. নৈতিক দুবিধা (Ethical Dilemma) কি?
উত্তৰ: যেতিয়া এজন ব্যক্তিৰ সন্মুখত দুটা সমান নৈতিক বিকল্প থাকে আৰু এটা বাছি লোৱাটো কঠিন হৈ পৰে।
৮১. বিবেকৰ সংকট (Crisis of Conscience) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: যেতিয়া এজন ব্যক্তিয়ে বাধ্য হৈ নিজৰ নৈতিক বিশ্বাস বা বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কাম কৰিব লগা হয়।
৮২. চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানত দেখা দিয়া যিকোনো এটা নৈতিক দুবিধাৰ উদাহৰণ দিয়ক।
উত্তৰ: এজন দৰিদ্ৰ লোকক নিয়মৰ বাহিৰত গৈ সহায় কৰিব নে নিয়ম মানি সহায় নকৰিব – এনে পৰিস্থিতি।
৮৩. ব্যক্তিগত জীৱনৰ নৈতিক দুবিধাসমূহ কেনেকৈ সমাধান কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: নিজৰ অন্তৰাত্মা বা বিবেকৰ সহায় লৈ আৰু সঠিক নৈতিক যুক্তিৰ জৰিয়তে।
৮৪. নৈতিক নিৰ্দেশনাৰ উৎস হিচাপে ‘বিধি’ বা ‘আইন’ৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰ: আইনে সমাজত এটা নিম্নতম নৈতিক মানদণ্ড ধাৰ্য কৰি দিয়ে আৰু অন্যায় কাৰ্যক বাধা দিয়ে।
৮৫. আইন (Law) আৰু নৈতিকতাৰ (Morality) মাজত কি পাৰ্থক্য আছে?
উত্তৰ: আইন বাহ্যিক আৰু ভংগ কৰিলে শাস্তি হয়, কিন্তু নৈতিকতা আভ্যন্তৰীণ আৰু ই বিৱেকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
৮৬. ‘অন্তৰাত্মা’ (Conscience) কি আৰু ইয়াক নৈতিক পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: অন্তৰাত্মা হ’ল মানুহৰ ভিতৰত থকা এক বিচাৰ শক্তি; কঠিন সময়ত ই সঠিক পথ বাছি ল’বলৈ সহায় কৰে।
৮৭. উত্তৰদায়িত্ব (Accountability) কি?
উত্তৰ: চৰকাৰী বিষয়াই তেওঁৰ সিদ্ধান্ত আৰু কামৰ বাবে সমাজ বা উৰ্ধতম কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত জবাবদিহি হোৱা।
৮৮. নৈতিক শাসন (Ethical Governance) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: শাসন ব্যৱস্থাত নৈতিক মূল্যবোধ, ন্যায় আৰু সততাৰ প্ৰয়োগ কৰা।
৮৯. ‘হুইসেল ব্ল’য়াৰ’ (Whistle Blower) কাক বোলে?
উত্তৰ: যিয়ে কোনো প্ৰতিষ্ঠান বা চৰকাৰী বিভাগত চলি থকা দুৰ্নীতি বা অন্যায় কাৰ্যৰ বিষয়ে উপযুক্ত কৰ্তৃপক্ষক অৱগত কৰে।
৯০. কৰ্পোৰেট শাসন (Corporate Governance) কি?
উত্তৰ: কোনো ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানে নীতি-নিয়ম আৰু নৈতিকতা মানি ব্যৱসায় পৰিচালনা কৰা।
৯১. আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্কত নীতিশাস্ত্ৰৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: বিশ্বশান্তি ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু বিভিন্ন দেশৰ মাজত থকা সমস্যাসমূহ ন্যায়সংগতভাৱে সমাধান কৰিবলৈ।
৯২. প্ৰশাসনিক বিবেকৰ স্বাধীনতা (Administrative Discretion) ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত থকা নৈতিক প্ৰত্যাহ্বানবোৰ কি কি?
উত্তৰ: নিজৰ ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা আৰু পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ আশংকা।
৯৩. চৰকাৰী সেৱাত পাৰদৰ্শিতা (Transparency) কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰ: দুৰ্নীতি ৰোধ কৰিবলৈ আৰু চৰকাৰৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আস্থা বৃদ্ধি কৰিবলৈ।
৯৪. দুৰ্নীতি নিবাৰণৰ বাবে যিকোনো এটা প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থাৰ নাম লিখক।
উত্তৰ: লোকপাল (Lokpal) বা কেন্দ্ৰীয় দুৰ্নীতি নিবাৰক আয়োগ (CVC)।
৯৫. ‘নাগৰিক চনদ’ (Citizen’s Charter) কি?
উত্তৰ: কোনো এক চৰকাৰী বিভাগে তেওঁলোকৰ সেৱাৰ গুণগত মান আৰু সময়সীমাৰ বিষয়ে দিয়া এক লিখিত প্ৰতিশ্ৰুতি।
৯৬. প্ৰশাসনিক কাৰ্যত অন্তৰাত্মাৰ ব্যৱহাৰৰ যিকোনো এটা নীতি লিখক।
উত্তৰ: সদায় ন্যায় আৰু জনস্বার্থৰ পক্ষত থকা।
৯৭. নীতি সংহিতা (Code of Ethics) আৰু আচৰণ সংহিতাৰ (Code of Conduct) মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: নীতি সংহিতাই নৈতিক দিশৰ নিৰ্দেশ দিয়ে, কিন্তু আচৰণ সংহিতাই কি কৰিব লাগে বা নালাগে তাৰ নিৰ্দিষ্ট নিয়ম বান্ধি দিয়ে।
৯৮. দুৰ্নীতি নিবাৰক আয়োগৰ (CVC) কাৰ্য কি?
উত্তৰ: চৰকাৰী বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অহা দুৰ্নীতিৰ অভিযোগৰ তদন্ত কৰা আৰু পৰামৰ্শ দিয়া।
৯৯. ‘টাক্স হলিডে’ (Tax Holiday) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: বিশেষ কোনো উদ্যোগক উৎসাহিত কৰিবলৈ চৰকাৰে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে দিয়া কৰ ৰেহাই।
১০০. চৰকাৰী বিষয়াসকলৰ বদলিৰ ক্ষেত্ৰত থকা নৈতিক সমস্যাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: ৰাজনৈতিক হেঁচাত হোৱা সঘনাই বদলি আৰু সৎ বিষয়াক কাম কৰাত বাধা দিয়া।
১০১. নৈতিক শিক্ষাৰ জৰিয়তে সমাজৰ কি পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰি?
উত্তৰ: নৈতিক শিক্ষাৰ জৰিয়তে এক ন্যায়পৰায়ণ, সজাগ আৰু দুৰ্নীতিমুক্ত সমাজ গঢ়ি তুলিব পাৰি।